Apikal Rezeksiyon

Apikal rezeksiyon, dişin kök ucunda bulunan ve kanal tedavisine rağmen iyileşmeyen enfeksiyonların tedavisinde uygulanabilen endodontik cerrahi yöntemlerden biridir. İşlem sırasında dişin kök ucuna cerrahi olarak ulaşılır, kök ucunun küçük bir bölümü ve çevresindeki enfekte veya hastalıklı dokular uzaklaştırılır.

Apikal rezeksiyonun temel amacı, mümkün olduğu durumlarda enfeksiyonun kontrol altına alınmasını sağlayarak doğal dişin ağızda korunmasına yardımcı olmaktır.

Ancak kanal tedavisi yapılmış bir dişte kök ucunda lezyon görülmesi, doğrudan apikal rezeksiyon yapılması gerektiği anlamına gelmez. Öncelikle mevcut kanal tedavisinin durumu ve kanal tedavisinin yenilenmesinin (retreatment) mümkün olup olmadığı değerlendirilmelidir. Problem kök kanalı içerisinden çözülebiliyorsa cerrahi işlemden önce kanal tedavisinin yenilenmesi tercih edilebilir.

Apikal Rezeksiyon Hangi Durumlarda Gerekebilir?

Apikal rezeksiyon özellikle kanal içerisinden yapılan tedavinin yeterli olmadığı veya kanal tedavisinin yenilenmesinin uygun olmadığı seçilmiş vakalarda değerlendirilebilir.

Başlıca uygulama nedenleri şunlardır:

• İyileşmeyen Kök Ucu Enfeksiyonları: Kanal tedavisi yapılmasına rağmen kök ucunu çevreleyen dokulardaki enfeksiyon veya lezyonun devam ettiği bazı vakalarda uygulanabilir.

• Kanal Tedavisinin Yenilenemediği Durumlar: Dişte bulunan restorasyonlar, post sistemleri veya kanal içerisindeki bazı engeller nedeniyle kanal tedavisinin yeniden yapılmasının mümkün veya uygun olmadığı durumlarda cerrahi yaklaşım değerlendirilebilir.

• Kök Kanal Anatomisindeki Problemler: Kök kanalının özellikle uç bölümünde klasik kanal tedavisiyle ulaşılamayan anatomik farklılıklar veya enfeksiyonun devam etmesine neden olan bölgeler bulunabilir.

• Kanal İçerisindeki Bazı Komplikasyonlar: Kanal tedavisi sırasında oluşmuş ve kanal içerisinden giderilemeyen bazı problemlerde endodontik cerrahi gerekebilir.

• Tanısal Amaçlı Cerrahi Değerlendirme: Bazı seçilmiş vakalarda klinik ve radyolojik yöntemlerle kesin olarak değerlendirilemeyen kök yüzeyi problemlerinin doğrudan incelenmesi gerekebilir.

Kök kırığı veya çatlağı bulunan her diş apikal rezeksiyonla tedavi edilemez. Özellikle kök boyunca uzanan vertikal kök kırıklarında dişin korunması çoğu zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle cerrahi kararı verilmeden önce problemin kaynağının doğru belirlenmesi önemlidir.

Apikal Rezeksiyon Nasıl Yapılır?

Apikal rezeksiyon işlemi dişin ve çevre dokuların durumuna göre planlanır. Genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur:

Ön Değerlendirme ve Tanı

Öncelikle dişin mevcut kanal tedavisi, üst restorasyonu ve kök çevresindeki kemik değerlendirilir.

Klinik muayenenin yanı sıra radyografik görüntülerden yararlanılır. Gerekli görülen kompleks vakalarda üç boyutlu görüntüleme sağlayan dental volumetrik tomografi (CBCT) kullanılabilir.

Burada önemli olan yalnızca kök ucunda bir lezyon bulunduğunu görmek değil, bu lezyonun neden iyileşmediğini anlamaya çalışmaktır.

Lokal Anestezi

Cerrahi bölgeye lokal anestezi uygulanır. Yeterli anestezi sağlandıktan sonra işlem sırasında ağrı hissedilmesi beklenmez.

Kök Ucuna Ulaşılması

Diş etinde kontrollü bir kesi yapılarak ilgili bölgedeki kemik ve kök ucuna ulaşılır.

Cerrahi giriş mümkün olduğunca çevre dokular korunarak gerçekleştirilir.

Enfekte Dokuların Temizlenmesi

Kök ucunu çevreleyen iltihaplı veya enfekte dokular cerrahi olarak uzaklaştırılır.

Çıkarılan dokular gerekli görüldüğünde patolojik incelemeye gönderilebilir.

Kök Ucunun Rezeksiyonu

Diş kökünün uç kısmından genellikle birkaç milimetrelik bölüm kontrollü olarak uzaklaştırılır.

Amaç kökün tamamını çıkarmak değildir. Enfeksiyonun devam etmesine katkıda bulunabilecek apikal bölümün uzaklaştırılması hedeflenir.

Kök Ucu Dolgusu

Modern endodontik cerrahide kökün kesilen yüzeyinden kanal içerisine doğru küçük bir kavite hazırlanabilir ve bu alan biyouyumlu kök ucu dolgu materyaliyle kapatılabilir.

Bu işlem retrograd dolgu olarak adlandırılır.

Amaç kök kanal sistemi ile çevre dokular arasındaki bakteri geçişini mümkün olduğunca engellemektir.

Dikiş ve İyileşme

Cerrahi alan temizlendikten sonra diş eti yeniden konumlandırılır ve dikişlerle kapatılır.

Dikişler kullanılan materyale ve iyileşme durumuna göre belirlenen zamanda alınabilir veya kendiliğinden eriyen dikişler kullanılabilir.

Apikal Rezeksiyon mu Kanal Tedavisi Yenileme mi?

Kanal tedavisi yapılmış bir dişte kök ucunda enfeksiyon devam ettiğinde doğrudan cerrahi işlem yapılması her zaman ilk seçenek değildir.

Öncelikle mevcut kanal tedavisinin neden başarısız olduğu değerlendirilmelidir.

Örneğin;

• Tedavi edilmemiş bir kanal,

• Yetersiz kanal dolgusu,

• Kanal içerisinde devam eden enfeksiyon,

• Üst restorasyondan meydana gelen mikrosızıntı

gibi problemler varsa kanal tedavisinin yenilenmesiyle sorun çözülebilir.

Ancak kanal tedavisinin yenilenmesi mümkün değilse veya problem kanal içerisinden çözülemiyorsa apikal rezeksiyon değerlendirilebilir.

Bizim için temel prensip, cerrahiye karar vermeden önce problemin daha konservatif bir yöntemle çözülüp çözülemeyeceğini değerlendirmektir.

Apikal Rezeksiyonun Avantajları

Doğru hastada ve doğru endikasyonla uygulandığında apikal rezeksiyonun çeşitli avantajları bulunabilir:

• Doğal Dişin Korunmasına Yardımcı Olabilir: Kanal tedavisiyle çözülemeyen bazı problemlerde diş çekimine alternatif oluşturabilir.

• Kök Ucundaki Enfekte Dokulara Doğrudan Ulaşılmasını Sağlar: Cerrahi olarak kök çevresindeki hastalıklı dokular temizlenebilir.

• Kök Ucunun Doğrudan Değerlendirilmesini Sağlar: Cerrahi sırasında kök yüzeyi ve apikal bölge büyütme altında incelenebilir.

• Kanal Tedavisinin Yenilenmesinin Zor Olduğu Vakalarda Alternatif Olabilir: Özellikle mevcut restorasyon veya post sisteminin uzaklaştırılmasının riskli olduğu bazı dişlerde değerlendirilebilir.

Ancak apikal rezeksiyonun yapılması dişin kesin olarak kurtarılacağını garanti etmez. Tedavinin başarısı dişin başlangıçtaki durumuna, kök anatomisine, enfeksiyonun özelliklerine, mevcut kanal tedavisine ve çevre dokuların sağlığına bağlıdır.

Apikal Rezeksiyon Sonrası Ağrı Olur mu?

İşlem lokal anestezi altında gerçekleştirildiğinden cerrahi sırasında ağrı hissedilmesi beklenmez.

Anestezinin etkisi geçtikten sonra birkaç gün;

• Hafif veya orta derecede ağrı,

• Hassasiyet,

• Şişlik,

• Cerrahi bölgede rahatsızlık

görülebilir.

Bu durumlar cerrahi iyileşmenin doğal bir parçası olabilir.

Hekimin önerdiği ilaçların uygun şekilde kullanılması ve operasyon sonrası önerilere uyulması önemlidir.

Şiddetli veya giderek artan ağrı, aşırı şişlik, kanama veya beklenmeyen başka bir durum gelişirse diş hekimiyle iletişime geçilmelidir.

Apikal Rezeksiyon Sonrası Bakım ve İyileşme

Apikal rezeksiyon sonrasında cerrahi bölgenin sağlıklı şekilde iyileşmesi için bazı noktalara dikkat edilmelidir:

• Ağız Hijyeni: Diğer dişlerin temizliğine devam edilmelidir. Cerrahi bölgenin temizliği konusunda hekimin önerilerine uyulmalıdır.

• Cerrahi Bölgenin Korunması: İlk günlerde operasyon bölgesinin mekanik olarak zorlanmasından kaçınılmalıdır.

• Beslenme: İlk dönemde çok sert ve cerrahi bölgeyi zorlayabilecek yiyeceklerden kaçınılabilir. Aşırı sıcak gıdalar özellikle operasyonun hemen sonrasında tercih edilmemelidir.

• Sigara Kullanımı: Sigara yara iyileşmesini olumsuz etkileyebileceğinden cerrahi sonrası dönemde kullanılmaması önerilir.

• İlaç Kullanımı: Hekim tarafından reçete edilen ilaçlar önerilen şekilde kullanılmalıdır.

• Kontroller: Dikişlerin ve cerrahi bölgenin kontrolü için önerilen randevular aksatılmamalıdır.

Diş etindeki iyileşme nispeten kısa sürede gerçekleşebilse de kök ucunu çevreleyen kemik dokusunun radyolojik olarak iyileşmesi daha uzun sürebilir. Bu nedenle apikal rezeksiyonun başarısı yalnızca birkaç gün sonraki klinik görünümle değerlendirilmez.

Apikal Rezeksiyon Sonrasında Diş Ne Kadar Kullanılır?

Başarılı bir apikal rezeksiyon sonrasında uygun durumdaki diş uzun yıllar ağızda fonksiyon görebilir.

Ancak kesin kullanım süresi vermek doğru değildir.

Uzun dönem başarı;

• Mevcut kanal tedavisinin kalitesine,

• Kökün kalan uzunluğuna,

• Dişin restorasyonuna,

• Periodontal desteğine,

• Kök kırığı bulunup bulunmamasına,

• Ağız hijyenine,

• Çiğneme kuvvetlerine

bağlıdır.

Apikal rezeksiyonun amacı yalnızca radyografide görülen lezyonu temizlemek değil, uzun dönemde fonksiyon görebilecek bir dişi mümkün olduğunca korumaktır.

Apikal Rezeksiyonda Kullanılan Güncel Teknolojiler

Modern endodontik cerrahide tedavinin daha kontrollü ve hassas gerçekleştirilebilmesi için farklı teknolojilerden yararlanılabilir.

Dijital Radyografi

Diş kökünün, mevcut kanal tedavisinin ve kök çevresindeki kemik dokusunun değerlendirilmesine yardımcı olur.

Dental Volumetrik Tomografi (CBCT)

Her apikal rezeksiyon vakasında tomografi gerekli değildir. Ancak seçilmiş vakalarda köklerin üç boyutlu konumunun, lezyonun boyutunun ve çevredeki anatomik yapıların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Endodontik Mikroskop

Modern apikal cerrahinin önemli yardımcılarından biridir. Cerrahi alanın büyütülerek ve daha iyi aydınlatılarak değerlendirilmesini sağlar.

Kök yüzeyindeki bazı çatlakların, kanal anatomisinin ve kök ucu preparasyonunun daha ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Ultrasonik Sistemler

Modern apikal cerrahide kök ucundan hazırlanan retrograd kavitenin daha kontrollü oluşturulmasında ultrasonik uçlardan yararlanılabilir.

Biyouyumlu Kök Ucu Dolgu Materyalleri

Kök ucunun kapatılmasında kullanılan modern biyoseramik esaslı materyaller, çevre dokularla biyolojik uyum sağlamak amacıyla geliştirilmiştir.

Lazer sistemleri bazı cerrahi uygulamalarda yardımcı olarak kullanılabilse de apikal rezeksiyonun başarısını belirleyen temel unsur lazer kullanılması değildir. Doğru teşhis, uygun cerrahi teknik, büyütme ve aydınlatma, enfekte dokuların temizlenmesi ve kök ucunun uygun şekilde kapatılması çok daha önemlidir.

Apikal Rezeksiyonda Amaç Doğal Dişi Korumaktır

Apikal rezeksiyon, daha önce kanal tedavisi yapılmış ancak kök ucundaki problemin iyileşmediği seçilmiş dişlerde uygulanabilecek endodontik cerrahi yöntemlerden biridir.

Ancak kök ucunda enfeksiyon görülmesi tek başına ameliyat kararı vermek için yeterli değildir.

Öncelikle problemin kaynağı belirlenmeli, mevcut kanal tedavisinin yenilenip yenilenemeyeceği değerlendirilmeli ve cerrahi tedavinin gerçekten gerekli olup olmadığına karar verilmelidir.

Dentsmile Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği – Üsküdar, İstanbul'da apikal rezeksiyon değerlendirmesinde temel yaklaşımımız; mümkün olduğunda doğal dişi korumak, ancak bunu yaparken gereksiz cerrahi müdahaleden kaçınmak ve hasta için en uygun tedavi yöntemini klinik ve radyolojik bulgular doğrultusunda belirlemektir.